Wirówka to jedno z najczęściej używanych urządzeń w laboratorium. Z inżynierskiego punktu widzenia to szybkoobrotowa maszyna, w której liczą się wyważenie, wytrzymałość materiałów i kontrola parametrów. Zrozumienie tych zasad pomaga uniknąć awarii i zniszczonych próbek.
Obroty to nie wszystko
Na wyświetlaczu wirówki widzimy obroty na minutę (rpm). Dla próbki ważniejsze jest jednak względne przyspieszenie odśrodkowe (RCF), wyrażane jako wielokrotność przyspieszenia ziemskiego (× g). RCF zależy od prędkości obrotowej i promienia, czyli odległości próbki od osi obrotu. Przybliżony wzór to:
RCF = 1,118 × 10⁻⁵ × r × rpm²,
gdzie r to promień w centymetrach. Te same obroty w dwóch wirówkach z różnymi rotorami dają więc różne siły. Dlatego protokoły podają wartość w × g, a nie w rpm.
Rotory
- kątowe: probówki ustawione pod stałym kątem, szybkie zbieranie osadu,
- horyzontalne (wychylne): kubełki odchylają się do poziomu, osad zbiera się równo na dnie,
- do płytek: specjalne kosze na płytki wielodołkowe.
Wyważenie
Niewyważony rotor powoduje drgania, hałas, a w skrajnym przypadku uszkodzenie łożysk i obudowy. Probówki ustawia się symetrycznie i napełnia podobnymi objętościami. Brakujące miejsca uzupełnia się probówkami z wodą o tej samej masie.
Dobór probówek
Probówka musi wytrzymać zadane przyspieszenie. Producenci podają maksymalne RCF dla danego wyrobu. Polipropylenowe probówki stożkowe 15 i 50 ml są standardem w rotorach horyzontalnych i kątowych do takich naczyń. Przykładowe sterylne probówki wirówkowe 15 i 50 ml można znaleźć w sklepie laboplast24.com. Przed zakupem warto sprawdzić zgodność wymiarów z adapterami rotora.
Bezpieczeństwo pracy z wirówką
Pokrywę wirówki otwiera się dopiero po całkowitym zatrzymaniu rotora. Przy pracy z materiałem zakaźnym stosuje się zamykane kubełki lub rotory z pokrywami aerozoloszczelnymi. Pęknięta probówka to nie tylko utrata próbki, ale też ryzyko skażenia komory i rozprzestrzenienia aerozolu. Dlatego przed wirowaniem warto obejrzeć probówki, sprawdzić szczelność nakrętek i nie przekraczać zalecanej objętości napełnienia.
Najczęstsze pytania
Czy można przekroczyć RCF podane przez producenta probówki?
Nie należy. Grozi to pęknięciem probówki, utratą próbki i zanieczyszczeniem komory wirówki.
Jak często serwisować wirówkę?
Zgodnie z instrukcją producenta. W wielu laboratoriach przegląd wykonuje się raz w roku.
Podsumowanie
Bezpieczne wirowanie zaczyna się od rozumienia RCF, właściwego rotora i dobrze dobranych probówek. To proste zasady, które chronią sprzęt i wyniki.
Producenci wirówek i probówek podają w dokumentacji kompatybilne adaptery i maksymalne parametry pracy. Zestawienie tych danych przed zakupem nowego rotora lub nowej partii probówek oszczędza kłopotów i kosztownych przestojów.
Artykuł sponsorowany
