Systemy odzysku wody deszczowej to rozwiązania umożliwiające gromadzenie, oczyszczanie i ponowne wykorzystanie opadów w celach bytowych i technicznych. W dobie rosnących cen wody i częstszych okresów suszy są one realną odpowiedzią na wyzwania związane z gospodarką wodną w budownictwie.
Idea i cele odzysku wody deszczowej
Podstawą systemu jest zasada, że woda opadowa to zasób, który można ponownie wykorzystać, zamiast bezpośrednio odprowadzać do kanalizacji lub gruntu.
Główne cele:
- Oszczędność wody wodociągowej – deszczówka może pokryć od 30 do nawet 70% rocznego zapotrzebowania na wodę w gospodarstwie domowym (w zależności od instalacji i trybu użytkowania).
- Zmniejszenie obciążenia kanalizacji – w czasie intensywnych opadów mniejsze ryzyko lokalnych podtopień.
- Wsparcie retencji lokalnej – woda pozostaje w obrębie działki, co poprawia bilans wodny gruntu.
- Zmniejszenie zużycia energii w procesach uzdatniania – mniej wody musi być pompowane i filtrowane przez zakłady wodociągowe.
- Aspekt ekologiczny – wpisanie się w strategie zrównoważonego rozwoju oraz uzyskanie punktów w systemach certyfikacji BREEAM/LEED.
2. Zasada działania systemu
Proces odzysku można podzielić na etapy:
- Zbieranie wody – najczęściej z powierzchni dachowych. W przypadku dachów zielonych konieczne są dodatkowe filtry usuwające drobne cząstki organiczne.
- Przesył – orynnowanie i rury spustowe muszą być wykonane z materiałów odpornych na korozję i o niskiej emisji zanieczyszczeń (PVC-U, stal nierdzewna).
- Filtracja wstępna – filtry mechaniczne, siatkowe lub samoczyszczące, o oczkach ≤0,5 mm.
- Magazynowanie – zbiorniki podziemne lub naziemne z zabezpieczeniem przed światłem (ograniczenie rozwoju glonów) i przelewem awaryjnym.
- Transport do punktów poboru – pompy zatapialne lub zewnętrzne z automatyką ciśnieniową.
- Filtracja końcowa – filtry węglowe, UV lub membranowe w przypadku wody przeznaczonej do prania, mycia czy spłukiwania WC.
- Dystrybucja – oddzielna instalacja wody deszczowej w budynku (oznaczona zgodnie z normą PN-EN 16941-1).
Rodzaje systemów
Grawitacyjne
- Zbiornik na podwyższeniu lub w wyższej części terenu.
- Bez pompy – niskie koszty inwestycyjne i eksploatacyjne.
- Ograniczenie: niższe ciśnienie w punktach poboru, brak możliwości zasilania instalacji domowych pod ciśnieniem.
Ciśnieniowe
- Pompa i sterownik ciśnienia zapewniają zasilanie nawet kilku punktów równocześnie.
- Możliwość integracji z instalacją budynku.
- Zabezpieczenie przed suchobiegiem w przypadku braku wody w zbiorniku.
Hybrydowe
- Automatyczne przełączenie na wodociąg przy niskim poziomie w zbiorniku.
- Popularne w domach jednorodzinnych i obiektach komercyjnych.
- Stały dostęp do wody, niezależnie od warunków pogodowych.
Możliwości wykorzystania deszczówki
- Nawadnianie terenów zielonych – woda deszczowa ma niską zawartość soli i jest miękka, dzięki czemu lepiej przyswajana przez rośliny.
- Spłukiwanie toalet – stanowi największe źródło oszczędności w gospodarstwie domowym.
- Pranie – po filtracji deszczówka zmniejsza zużycie detergentów (brak kamienia).
- Mycie pojazdów i sprzętu – brak zacieków wapiennych.
- Procesy przemysłowe – w zakładach, gdzie nie jest wymagana woda pitna (np. chłodzenie maszyn).
Parametry techniczne i projektowanie
Projekt instalacji powinien uwzględniać:
| Element | Zalecenie projektowe |
|---|---|
| Powierzchnia dachu | min. 100–150 m² dla systemów domowych |
| Dobór zbiornika | 25–50 litrów pojemności na każdy m² dachu |
| Filtr wstępny | oczka ≤ 0,5 mm, łatwy dostęp do czyszczenia |
| Materiał zbiornika | PEHD (lekki), beton (wysoka trwałość), GRP (wzmocnione włóknem szklanym) |
| Głębokość posadowienia podziemnego | min. 20 cm poniżej strefy przemarzania (ok. 1,2 m w Polsce) |
| Pompa | wydajność 2–4 m³/h, wysokość podnoszenia 25–40 m |
| Zabezpieczenia | przelew awaryjny, syfon antyzapachowy, filtr wlotowy |
| Rurociągi | oznaczenie kolorem zielonym i napisem „woda niepitna” zgodnie z normą |
Normy i wymagania prawne
- PN-EN 16941-1:2018 – zasady projektowania, instalowania i konserwacji systemów deszczowych.
- Prawo wodne – konieczność zgłoszenia lub pozwolenia wodnoprawnego przy większych systemach retencyjnych.
- Warunki Techniczne (WT 2021) – wymagania w zakresie bezpieczeństwa instalacji.
- Oznaczenia instalacji – obowiązek rozdziału od instalacji wody pitnej.
Zalety i wady
Zalety:
- Oszczędność na rachunkach za wodę – w domach jednorodzinnych do 40% rocznego zużycia.
- Odciążenie kanalizacji burzowej.
- Możliwość integracji z BMS lub smart home.
- Poprawa samowystarczalności gospodarstwa.
Wady:
- Wyższy koszt początkowy (zwłaszcza systemów podziemnych).
- Konieczność regularnego czyszczenia filtrów i zbiorników.
- Ograniczona dostępność wody w okresach suszy.
- Potrzeba miejsca na instalację i zbiornik.
Przykładowe koszty
Dla domu jednorodzinnego (dach 150 m²):
- System ogrodowy: zbiornik naziemny 2000–5000 l, filtr siatkowy – 3 000–5 000 zł.
- System domowy z pompą i filtracją: zbiornik podziemny 5000–8000 l, automatyka przełączająca – 10 000–15 000 zł.
- System komercyjny (magazyn 20 000–50 000 l) – od 50 000 zł wzwyż.
Okres zwrotu inwestycji w domach jednorodzinnych: 5–10 lat, w obiektach komercyjnych często krótszy, szczególnie przy dużym zużyciu wody.
